Συνέντευξη Τύπου για τα δρώμενα στις 5, 6, 7 και 8 Ιανουαρίου
Σείεται και δονείται η Ηδωνίδα Γη
από τα Διονυσιακά δρώμενα
στα χωριά της Δράμας
Δηλώσεις των προέδρων των Πολιτιστικών Συλλόγων για τα δρώμενα των μεταμφιέσεων: Μοναστηρακίου, Ξηροποτάμου, Πετρούσας, Πύργων, Καλής Βρύσης, Βώλακα και Παγονερίου
Του Θανάση Πολυμένη
Η ΔΡΑΜΑ, είναι περιοχή με πλούσια λαϊκή παράδοση και δρώμενα κατά τη διάρκεια του τέλους του Δωδεκαημέρου. Είναι μια περιοχή, όπου συνολικά επτά ντόπια χωριά, τελούν τα γνωστά δρώμενα των μεταμφιέσεων, τα οποία ξεκινούν από 5 Ιανουαρίου και ολοκληρώνονται στις 8 του ίδιου μήνα.
Στο πλαίσιο αυτό, οι πρόεδροι των Πολιτιστικών Συλλόγων των χωριών στα οποία τελούνται τα διονυσιακά δρώμενα τω μεταμφιέσεων, παραχώρησαν το πρωί της Τρίτης χθες, συνέντευξη Τύπου στα τοπικά μέσα ενημέρωσης.
Η συνέντευξη δόθηκε στο γραφείο του αντιπεριφερειάρχη Δράμας κ. Μουρβετίδη, ο οποίος στον χαιρετισμό του σημείωσε ότι «ως Περιφέρεια, είμαστε πάντα κοντά στους πολιτιστικούς συλλόγους και βοηθάμε όσο μπορούμε. Και αυτό, γιατί ξέρουμε ότι επιτελούν ένα μεγάλο έργο: διατηρούν την παράδοση, τα ήθη και τα έθιμα του τόπου μας. Είμαστε κοντά τους και πιστεύω ότι και φέτος θα έχουν πάρα πολύ μεγάλη επιτυχία, γιατί υπάρχει μεγάλη οργάνωση, μεγάλο μεράκι και συμμετοχή».
Αξίζει να σημειωθεί ότι, όλοι οι παριστάμενοι, ευχαρίστησαν ιδιαίτερα την Περιφέρεια ΑΜΘ γα τη σημαντική βοήθεια που πρόσφερε για τη φετινή διοργάνωση των εκδηλώσεων των δρωμένων.
Σείεται και δονείται η Ηδωνίδα Γη
Την έναρξη των δηλώσεων έκανε ο κ. Γιάννης Παπουτσής, πρόεδρος του Μορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Μοναστηρακίου, αλλά και πρόεδρος του Κέντρου Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ανατολικής Μακεδονίας (ΚΕΠΑΑΜ), δίνοντας αναλυτικά στοιχεία για το σύνολο των δρωμένων.
Δίνοντας αρχικά το στίγμα, ευχήθηκε «ευετηρική χρονιά», σημειώνοντας: «Έτσι λέμε όλοι εμείς που υπηρετούμε και διακονούμε τα δρώμενα της περιοχής μας εδώ, με βάση το Πάγγαιο όρος. Η Ηδωνίδα Γη σείεται και δονείται στις 5, 6, 7 και 8 Ιανουαρίου».
Παράλληλα ο ίδιος έδωσε και την είδηση ότι «πέρα από την οικονομική ενίσχυση της Περιφέρειας, το ηθικό μέρος είναι το πιο σημαντικό, γιατί έχουν δρομολογηθεί όλα τα δρώμενα να ενταχθούν στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας. Αυτό από μόνο του δηλώνει ότι στο φυσικό περιβάλλον, εν τόπω και χρόνω που γίνονται τα δρώμενα, είναι σημαντικό για την περιοχή μας».
Στη συνέχεια ανέφερε τα χωριά που τελούν δρώμενα και είναι το Μοναστηράκι, ο Ξηροπόταμος, η Πετρούσα, οι Πύργοι, ο Βώλακας, το Παγονέρι, η Καλή Βρύση, ενώ ενέταξε επίσης και τη Νικήσιανη.
Από τα πανάρχαια χρόνια
Όπως τόνισε, «αυτές οι επιβιώσεις που έμειναν από τα πανάρχαια χρόνια συνεχίζουν να τελούνται εντός του Δωδεκαημέρου. Το κοινό χαρακτηριστικό είναι οι μάσκες, τα κουδούνια, οι στάχτες, οι καμπούρες και όλα αυτά τα πράγματα τα οποία, εκτός από “υπηρεσία” στη γονιμότητα και την ευετηρία γενικότερα, είναι και αποτρεπτικά του κακού.
Αυτό δείχνει ότι, εφόσον τελεστούν τα δρώμενα σωστά, θα έχουμε “υιούς εβίους” όπως λέμε: θα πάει η καρποφορία της γης σωστά, θα έχουμε πολλά κοπάδια και γεννήματα, και θα έχουμε υγεία. Σας προσκαλούμε να επισκεφθείτε τα χωριά όχι μόνο ως θεατές, αλλά ως συντελεστές και συμμέτοχοι. Από κάπου, κάτι θα πάρετε: είτε θα προσεγγίσετε τους συμβολισμούς, είτε θα ενταχθείτε στους κύκλους των χορών, που σημαίνει μια θεϊκή προσαρμοστικότητα σε αυτή την υπηρεσία των δρωμένων».
Στην πρώτη σειρά από αρ. ο κ. Δημήτρης Μόνιος (Παγονέρι), ο κ. Μιχάλης Μουρβετίδης (αντιπεριφερειάρχης Δράμας), ο κ. Γιάννης Παπουτσής (Μοναστηράκι), ο κ. Αθανάσιος Παλικάρης (Καλή Βρύση) και ο κ. Δημήτρης Άρμεν (Βώλακας). Στη δεύτερη σειρά πίσω ο κ. Κωνσταντίνος Πουρνάκρας (Πετρούσα) και ο Σωτήρης Βαλκάνης (Πύργοι).
Το δρώμενο στο Μοναστηράκι
Στη συνέχεια ο κ. Παπουτσής αναφέρθηκε στα δρώμενα που τελούνται στο Μοναστηράκι, αναφέροντας: «Εμείς έχουμε μία ημέρα μεταμφιέσεων, ανήμερα των Θεοφανίων (6 Ιανουαρίου). Όμως, τις προηγούμενες ημέρες έχουμε τα στάδια προετοιμασίας και μύησης. Αυτά γίνονται στο Πολιτιστικό Εργαστήρι “Αράπηδων”, Μάσκας και Κουδουνιού».
Όπως εξήγησε, «εκεί, όλη η ομάδα των μεταμφιεσμένων —η “τσέτα” όπως τη λέμε— μαζί με όλους τους χωριανούς και τους επισκέπτες, συγκεντρώνονται. Γινόμαστε “πιο σοφοί” κάθε χρόνο στο να διαχειριστούμε αυτόν τον μεγάλο όγκο επισκεπτών που κινούνται γύρω από τον χορό, την έρευνα και την πανεπιστημιακή προσέγγιση. Έχουμε πλέον μια κοινή συνοδοιπορία για την ανάδειξη όλων αυτών των στοιχείων».
Τόνισε ακόμα, ότι, «αυτή η υπόθεση μάς καθιστά πιο υπεύθυνους στο να διαχειριζόμαστε τα δρώμενα στον τόπο μας, στο φυσικό τους περιβάλλον, σωστά. Αυτό σημαίνει αναγωγή στις ρίζες: όσο πιο πίσω πάμε, τόσο πιο αυθεντικά τα κάνουμε. Όχι για να “φολκλοροποιήσουμε” την παράδοση, αλλά για να στηρίξουμε αυτό καθεαυτό το είναι μας. Σας προσκαλούμε λοιπόν στις 4, 5 και 6 Ιανουαρίου, με την κορύφωση του δρωμένου μας στην κεντρική πλατεία στις 6 Ιανουαρίου».
Το δρώμενο στον Ξηροπόταμο
Λόγω απουσίας του προέδρου του Πολιτιστικού Συλλόγου Ξηροποτάμου, το δρώμενο για τον Ξηροπόταμο παρουσίασε ο κ. Παπουτσής, αναφέροντας ότι στις 3 Ιανουαρίου γίνεται ένα γλέντι προετοιμασίας στο Πνευματικό Κέντρο, στις 6 Ιανουαρίου γίνεται η γύρα του χωριού και στις 7 στους Γιάννηδες.
Στις 7 Ιανουαρίου στην κεντρική πλατεία γίνεται ο χορός, ο μεγάλος χορός στον Ξηροπόταμο, όπου υπάρχει γίδα βραστή, κόκκινο κρασί και είστε όλοι καλεσμένοι στον Ξηροπόταμο στις 7 Ιανουαρίου το μεσημέρι και ώρα 13.00.
Το δρώμενο στο Βώλακα
Για το δρώμενο που τελείται στο Βώλακα, μίλησε ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου κ. Δημήτρης Άρμεν. Όπως είπε, το δρώμενο εκεί τελείται το τριήμερο των Θεοφανείων 6, 7 και 8 Ιανουαρίου και ο Βώλακας σφύζει από μουσική, τραγούδια, χορό, έθιμα και δρώμενα.
Αναλυτικότερα, «στις 6 Ιανουαρίου (Ημέρα της Μπάρας): Μπάρα είναι ο χώρος όπου λιμνάζουν τα νερά. Αμέσως μετά τη βάπτιση του Χριστού, οι νέοι του χωριού, με τη συνοδεία μουσικών παραδοσιακών οργάνων (γκάιντα και νταχαρέ), πηγαίνουν στα σπίτια των νιόπαντρων ζευγαριών της προηγούμενης χρονιάς για να τους πάρουν, να τους “πάρουν” για να τους ρίξουν στα αγιασμένα νερά για υγεία και γονιμότητα. Όλη τη νύχτα (6 προς 7 Ιανουαρίου) οι νέοι κλέβουν διάφορα αντικείμενα από τα σπίτια των ελεύθερων κοριτσιών και τα πηγαίνουν στην πλατεία όπου τα εκθέτουν».
Τη δεύτερη μέρα, 7 Ιανουαρίου «(Ημέρα του Αϊ-Γιαννιού): Μετά τη Θεία Λειτουργία, όλοι κατεβαίνουν στην πλατεία για να δουν αν έχουν κάποιο δικό τους αντικείμενο και να το πάρουν, αφού προηγουμένως το πληρώσουν. Μετά το μεσημέρι εμφανίζονται οι “Αράπηδες”. Οι Αράπηδες δρουν κατά ομάδες, που αποτελούνται από τους Αράπηδες, τη “Νύφη” (άνδρας ντυμένος με γυναικεία στολή) και τον “Τσαούση” (άνδρας ντυμένος παραδοσιακά). Σε κάποια στιγμή, κλέβουν τη Νύφη και την ανεβάζουν σε μπαλκόνι, όπου εκείνη χτυπά επιδεικτικά τα κουδούνια (“σιστάκια”) που έχει στο στήθος της. Αυτή η κίνηση εξοργίζει τους Αράπηδες οι οποίοι “θυμούν και χτυπιούνται”».
Την τρίτη μέρα, 8 Ιανουαρίου «(Ημέρα της Μπάμπως): Την ημέρα αυτή γίνεται ο παραδοσιακός γάμος με όλα τα τελετουργικά, με μόνο σατιρικό στοιχείο τον παπά και τη στέψη στην πλατεία. Ακολουθεί γλέντι και χορός όπου εμφανίζονται οι “Αρκούδες”. Οι Αρκούδες είναι ντυμένες με δέρματα σε όλο το σώμα και έχουν μια “τράκα” (κουδούνι) την οποία χτυπούν επιδεικτικά. Δρουν υπό την καθοδήγηση του “Αρκουδιάρη”, ο οποίος χτυπά το ντέφι και δίνει τον ρυθμό. Πρόκειται για ένα καθαρά σατιρικό δρώμενο που σατιρίζει την καθημερινότητα».
Το δρώμενο στο Παγονέρι
Για το δρώμενο στο Παγονέρι, αναφέρθηκε ο πρόεδρος του Μορφωτικού και Πολιτιστικού Συλλόγου Παγονερίου κ. Δημήτρης Μόνιος, κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά σε δύο ανθρώπους που έφυγαν πρόσφατα από τη ζωή: «Φέτος τα κουδούνια στο Παγονέρι θα χτυπήσουν λίγο πιο δυνατά, καθώς τιμούν τη μνήμη δύο σημαντικών ανθρώπων που χάθηκαν: του λαογράφου και ερευνητή Γεώργιου Αικατερινίδη και του καθηγητή και λαογράφου του χωριού, Ιωάννη Μόνιου».
Όπως σημείωσε, «στα μέσα της δεκαετίας του 1980, ο Γεώργιος Αικατερινίδης είχε χαρακτηρίσει το Παγονέρι ως ένα “μουσείο ανοιχτό από μόνο του”. Ενώ ο Ιωάννης Μόνιος όταν ξαναχτύπησαν τα κουδούνια στο Παγονέρι είπε: “των φετινών Φώτων ξαναφωτίστηκα, όταν ξανάκουσα να χτυπούν τα κουδούνια”».
Αναφερόμενος στο δρώμενο, σημείωσε ότι, «ανήμερα των Φώτων στις 12.00 το μεσημέρι και μετά τον αγιασμό των υδάτων, βγαίνουν οι Αράπηδες, το Αλογάκι, οι Χατλήδες, η Γύφτισσα και η Νύφη».
Ευχαριστώντας την αντιπεριφέρεια Δράμας, είπε ότι, «πέρα από τα γρόσια ψυχής, αυτή τη διετία με πραγματικά γρόσια και όχι ψίχουλα, ενισχύει τις εκδηλώσεις μας», ενώ ευχαρίστησε και το δήμαρχο Κ. Νευροκοπίου κ. Ταμπουρίδη.
Το δρώμενο στην Πετρούσα
Για την Πετρούσα μίλησε ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Πετρούσας κ. Κωνσταντίνος Πουρνάρκας, σημειώνοντας ότι στην Πετρούσα το δρώμενο γίνεται στις 6, 7 και 8 Ιανουαρίου και είναι το «Μπάμπιντεν», «ένα προγονικό έθιμο με πρωταγωνιστές την «Καμήλα» και τους «Αράπηδες». Στο δρώμενο συμμετέχουν επίσης οι «Γκιλίγκες» και οι «Πρασοφόροι».
Στις 6 Ιανουαρίου και ώρα 19:30 οι συμμετέχοντες γυρίζουν στα μαγαζιά του χωριού, καταλήγοντας σε μια μεγάλη «καθαρτήρια πυρά» στις 20:00.
Στις 7 Ιανουαρίου από τις 10:30 το πρωί πραγματοποιείται γύρος στο χωριό, και επισκέπτονται τους εορτάζοντες (Γιάννηδες). Την επόμενη μέρα 8 Ιανουαρίου: Η κεντρική γιορτή ξεκινά στις 13:30 από το σχολείο. Ακολουθεί πομπή στο χωριό και κατάληξη στην αυλή του δημοτικού σχολείου για γλέντι με παραδοσιακά εδέσματα (γίδα βραστή και κρασί).
Το δρώμενο στους Πύργους
Με τη σειρά του, ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Πύργων Σωτήρης Βαλκάνης αναφερόμενος στο δρώμενο σημείωσε: «Σ’ εμάς το δρώμενο ξεκινάει στις 6 Ιανουαρίου. Η έναρξη είναι με την “Νταβανίσκα”. Συνήθως απογευματινές ώρες ξεκινάμε στο χώρο του σχολείου, είναι παραδοσιακό γλέντι, όπου τα μεσάνυχτα κάνουν την εμφάνισή τους οι κουδουνοφόροι, όχι ντυμένοι, απλά με τα κουδούνια στο χέρι ξεσηκώνουν όλο τον κόσμο, μασκαρεύουν όλο τον κόσμο και έτσι ξεκινάμε το δρώμενο.
Στις 7 Ιανουαρίου έχουμε τις Αρκούδες (ή Μέτσκες στα ντόπια). Ξεκινάμε το πρωί τη γύρα του χωριού με μουσικά όργανα από σπίτι σε σπίτι και ευχόμαστε στους Γιάννηδες. 7:00 η ώρα το απόγευμα ντυνόμαστε Αρκούδες, οδεύουμε προς την πλατεία όλοι με χορούς, διανέμεται δωρεάν κρασί σε όλο τον κόσμο και μακαρόνια βραστά.
Στις 8 Ιανουαρίου έχουμε το σατιρικό γάμο. Το απόγευμα μαζευόμαστε πάλι στο σχολείο όλοι μαζί, υποδύονται τον γαμπρό, τη νύφη, τον παπά, τον κουμπάρο, μαζί με τη συνοδεία της Αρκούδας πηγαίνουμε όλοι μαζί στην πλατεία και κάνουμε την τέλεση του γάμου. Μετά το γάμο ακολουθεί χορός για όλο τον κόσμο και μοιράζεται το κουρμπάνι, η γίδα βραστή, και το κρασί σε όλους όσους παραβρίσκονται εκεί πέρα».
Το δρώμενο στην Καλή Βρύση
Για το δρώμενο στην Καλή Βρύση και για τα «Μπαμπούγερα», μίλησε ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Καλής Βρύσης κ. Αθανάσιος Παλικάρης.
Όπως είπε, το δρώμενο εκεί τελείται στις 6, 7 και 8 Ιανουαρίου και «έχει συνδεθεί με τη λατρεία του Θεού Διόνυσου, μετά και από τις αρχαιολογικές ανασκαφές που έγιναν στον χώρο μας και βρέθηκε τόπος λατρείας του Διονύσου».
Αναφερόμενος στο πρόγραμμα, σημειώνει ότι «ξεκινούν στις 6 Ιανουαρίου και μετά τον αγιασμό των υδάτων, πλήθος Μπαμπούγερων βγαίνουν, περιμένουν έξω από την εκκλησία και πειράζουν όλο τον κόσμο για να “εξορκίσουν το κακό”. Άλλωστε ο συμβολισμός όλης της μεταμφίεσης του Μπαμπούγερου έχει συμβολικό χαρακτήρα. Αυτό γίνεται κατά τη διάρκεια όλης της ημέρας. Το δρώμενό μας χαρακτηρίζεται από τον αυθορμητισμό του, δεν υπάρχουν καλούπια, δεν υπάρχουν ωράρια, όποια ώρα ο καθένας μπορεί να μεταμφιεστεί μπορεί καθ’ όλη τη διάρκεια του τριημέρου. Έτσι τελειώνει η πρώτη μέρα των Θεοφανίων.
Στη δεύτερη μέρα, του Αϊ-Γιαννιού, την τιμητική του έχει ο Πολιτιστικός Σύλλογος με τα τμήματά του και πάντα με την παρουσία Μπαμπούγερων βγάζει και παρουσιάζει την παράδοση της Καλής Βρύσης, τη χορευτική παράδοση, στην πλατεία του χωριού. Μετά το τέλος της παράστασης και μετά προς το απόγευμα, ομάδες Μπαμπούγερων μαζεύονται και γυρίζουν σε όλους τους εορτάζοντες, τους Γιάννηδες, για να τους ευχηθούν για την ονομαστική τους εορτή. Έτσι κλείνει και η δεύτερη μέρα».
Αναφερόμενος στην τρίτη μέρα, εξηγεί ότι «είναι η μέρα κατά την οποία έχουμε την αποκορύφωση του δρώμενου, τελείται ο σατιρικός ο γάμος. Ένας γάμος με όλα τα στοιχεία από την παλιά εποχή, με διάφορους νεωτερισμούς των τελευταίων χρόνων, με όλα τα εθιμοτυπικά που γίνονται σε έναν γάμο. Υπό τη μορφή πομπής ξεκινάει ο γαμπρός, παίρνει τον κουμπάρο, ο κουμπάρος παίρνει τη νύφη και στη συνέχεια πάντα με την παρουσία μπροστά του Διονύσου και των Μπαμπούγερων καταλήγουν στην πλατεία του χωριού και τελεί εκεί ο Διόνυσος, παντρεύει το ζευγάρι. Στη συνέχεια ακολουθεί γλέντι για όλο τον κόσμο. Προσφέρεται κρασί από μία βρύση η οποία τρέχει όλη τη διάρκεια του τριημέρου για όλο τον κόσμο και εδέσματα για να κεράσουν τον κόσμο».
Σημείωσε μάλιστα ο ίδιος, ότι, «ο αρχαιολογικός χώρος της Καλής Βρύσης θα είναι ανοιχτός κατά τη διάρκεια και του τριημέρου από τις 12:00 μέχρι τις 14:00 το μεσημέρι. Όσοι θέλουν να επισκεφτούν, όσοι δεν το έχουν δει, καλό είναι οι επισκέπτες να έρθουν και να πάρουν μια εικόνα από τον αρχαιολογικό χώρο. Και πάλι να ευχηθώ καλή χρονιά να έχουμε, με υγεία για όλους μας».
